ไขข้อข้องใจหลังศัลยกรรม พังผืดเกิดจากอะไร ป้องกันได้ไหม ?

BAIJAI CAP ยาลดบวมหลังศัลยกรรม ตัวช่วยลดบวม ลดอักเสบ

สายศัลย์หลายคนอาจสงสัยว่า พังผืดเกิดจากอะไร เป็นเรื่องปกติไหม ? จะหาทางป้องกันได้อย่างไร ? วันนี้ YENJAI จะพาไปไขข้อข้องใจกัน

หลังจากทำผ่าตัด พังผืดเกิดจากอะไร ?

พังผืด (Fibrosis) คือร่างแหของเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน ที่มีคอลลาเจนเป็นองค์ประกอบหลัก เป็นโครงสร้างปกติที่จะเกิดขึ้นเมื่อร่างกายมีแผล ทั้งแผลภายนอกและภายใน ถือเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่ร่างกายใช้รักษาแผล ในขั้นตอนการซ่อมแซมปกติที่เรียกว่า กระบวนการหายของแผล (Wound Healing) ซึ่งปัจจัยสำคัญ ที่จะกระตุ้นให้ร่างกายเข้าสู่กระบวนการนี้คือ การอักเสบ (Inflammation) สามารถสังเกตได้จาก ผิวหนังที่บวมแดง มีเลือดออก มีน้ำเหลืองซึม ร่วมกับรู้สึกเจ็บปวดนั่นเอง

โดยการอักเสบ ทั้งที่เกิดขึ้นแบบทันทีทันใด เช่น หกล้มมีแผลถลอก หรือเป็นการอักเสบเรื้อรัง อย่างการใส่ซิลิโคนเสริมหน้าอก ต่างก็เป็นตัวการสำคัญ ที่จะกระตุ้นให้ร่างกายเปิดโหมดรักษาแผลได้ทั้งนั้น ซึ่งการผ่าตัดศัลยกรรมทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการผ่าตัดกระดูกสันหลัง, ผ่าตัดมดลูก, เสริมจมูกแบบโอเพ่น, ทำตาสองชั้น, ปรับหน้าเรียว, ดูดไขมัน นับตั้งแต่วินาทีแรกที่ลงมีด นั่นคือการเปิดสวิตช์ สั่งให้ร่างกายเข้าสู่กระบวนการรักษาแผลแล้ว เริ่มจากอักเสบ > สร้างพังผืด > เกิดแผล หมายความว่า พังผืดหลังผ่าตัด (Postoperative fibrosis) เป็นสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับทุกคน 

Grabb and Smith's plastic surgery 7th ed (2014)

แต่ถ้ามีปัจจัย ที่กระตุ้นให้ร่างกายอักเสบผิดปกติ เช่น แผลบวมมาก, เนื้อเยื่อช้ำเยอะ, มีการติดเชื้อ, มีเลือดคั่ง ก็จะทำให้พังผืดของบางคนหนากว่าปกติ อาจสังเกตเห็นรอยย่นจากการหดรั้ง หรือคลำได้ผิวที่แข็งกว่าบริเวณอื่น ซึ่งในกรณีที่รุนแรง อาจคลำได้ความรู้สึกที่แข็งคล้ายหิน เพราะมีแคลเซียมมาเกาะได้

มีวิธีป้องกันการเกิดพังผืด จากการทำศัลยกรรมไหม ?

นอกจากวิธีสลายพังผืดด้วยการผ่าตัดแล้ว วิธีการอื่นอย่างฉีดสเต็มเซลล์ ใช้ยาสเตียรอยด์ หรือยาเคมีบำบัดนั้น ผลการศึกษายังไม่ชัดเจน ปัจจุบันยังไม่มียาตัวไหนที่ผ่านการรับรองว่า สามารถสลายพังผืดได้ ดังนั้นสิ่งที่เราจะทำได้ดีที่สุด คือพยายามลดความเสี่ยงของการอักเสบที่รุนแรง หรือการอักเสบเรื้อรัง โดยเริ่มป้องกันตั้งแต่ก่อนจนถึงหลังผ่าตัด เพราะพังผืดที่ผิดปกติเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา จึงจำเป็นต้องดูแลอย่างต่อเนื่อง

https://www.pacificplsticsurgery.com

งดปัจจัยเสี่ยงก่อนผ่าตัด

การป้องกันการเกิดพังผืด ควรทำตั้งแต่ก่อนผ่าตัด โดยการงดสูบบุหรี่ งดดื่มสุรา หลีกเลี่ยงอาหารหวาน และของมันให้มากที่สุด

เลือกผ่าตัดแบบมีมาตรฐาน

ความเสี่ยงของอาการพังผืดหลังผ่าตัดจะลดลงได้ หากเลือกสถานพยาบาลที่ได้มาตรฐาน ใช้เครื่องมือสะอาด และผ่าตัดกับแพทย์ที่มีความเชี่ยวชาญ เพราะเนื้อเยื่อจะบวมช้ำน้อย แผลหายเร็ว ไม่มีเลือดคั่ง และไม่เสี่ยงติดเชื้อ 

เลือกขนาดวัสดุเสริมให้พอดี

พังผืดเกิดจากอะไร ? สิ่งแปลกปลอมอย่างซิลิโคน หรือฟิลเลอร์ เป็นตัวกระตุ้นพังผืดได้ดีอยู่แล้ว ซึ่งหากเลือกขนาดใหญ่เกินไป โดยเฉพาะพื้นผิวขรุขระ แบบซิลิโคนผิวทราย จะยิ่งเพิ่มระดับการอักเสบ ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดพังผืดให้มากขึ้นด้วย

ทานยาปฏิชีวนะให้ครบ

การป้องกันการเกิดพังผืดที่ทำเองได้ง่าย คือทานยาฆ่าเชื้อให้ครบ เพราะการติดเชื้อเป็นสาเหตุสำคัญ ที่จะทำให้ร่างกายสร้างพังผืดที่หนาจนผิดปกติ

นวดอย่างถูกวิธี

การนวดหน้าอกอย่างถูกวิธี อาจเป็นวิธีสลายพังผืดที่ได้ผล แต่ควรรอให้แพทย์อนุญาตก่อน ซึ่งมักจะต้องผ่านช่วง 3 เดือนแรกไปแล้ว

เติมสารต้านอนุมูลอิสระ

มีการศึกษาในผู้ป่วยผ่าตัดหัวใจ โดยให้สารต้านอนุมูลอิสระ ทั้งวิตามินซีและวิตามินอี 2 วันล่วงหน้าก่อนผ่าตัด จนถึงวันที่ออกจากโรงพยาบาลปรากฏว่า ผลเลือดที่บ่งชี้ถึงการอักเสบหลังผ่าตัดลดลง 24 – 27.5%

BAIJAI CAP ตัวช่วยลดอักเสบหลังศัลยกรรม

ทางเลือกในการดูแลตัวเอง เพื่อหลีกเลี่ยงการเกิดพังผืดแบบผิดปกติหลังผ่าตัดได้ดีที่สุด คือพยายามลดการอักเสบเท่าที่จะเป็นไปได้ ซึ่งการเลือกใช้แคปซูลสมุนไพรอย่าง BAIJAI CAP นั้น สามารถตอบโจทย์ได้อย่างดี เพราะมีทั้งสารสกัดจากใบบัวบก โสมคน และขมิ้นชัน ที่อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระชั้นดีจากธรรมชาติ ซึ่งออกฤทธิ์ลดอักเสบ,  ลดบวมช้ำ, เร่งสมานแผล, ฟื้นฟูผิวหลังผ่าตัด จึงอาจช่วยลดโอกาส และอาการพังผืดหลังผ่าตัดได้

สรุป

พังผืดเกิดจากอะไร ที่เป็นกระบวนการรักษาแผลปกติของร่างกาย แต่ถ้าใครมีปัจจัยที่กระตุ้นให้เกิดการอักเสบมากเกินไป เช่น แผลบวมช้ำมาก อาจกลายเป็นพังผืดที่หนาขึ้นจนผิดปกติ ซึ่งจะทำให้เกิดปัญหาได้ 

อ้างอิงจาก

[1]   Boukovalas S, Aliano KA, Phillips LG, Norbury WB. Wound Healing. In: Townsend CM, Beauchamp RD, Evers BM, Mattox KL, editors. Sabiston: Textbook of Surgery: The Biological Basis of Modern Surgical Practice. 21st ed. Missouri: Elsevier; 2022. p.119-149.

[2]   Jones RE, Foster DS, Hu MS, Longaker MT. Wound healing and fibrosis: current stem cell therapies. Transfusion. 2019 Feb;59(S1):884-892. doi: 10.1111/trf.14836. 

[3]   Artlett CM. Inflammasomes in wound healing and fibrosis. J Pathol. 2013 Jan;229(2):157-67. doi: 10.1002/path.4116. 

[4]   Pitha I. Preventing Postoperative Fibrosis [Internet]. Baltimore: Johns Hopkins Medicine, Glaucoma Today; 2019 [cited July 29, 2022]. Available from: https://glaucomatoday.com/ 

[5]   Tehrani K. What is capsular contracture and how can it be treated? [Internet]. Illinois: American Society of Plastic Surgeons (ASPS); 2018 [cited July 29, 2022]. Available from: https://www.plasticsurgery.org/ 

[6]   Luvsannyam E, Patel D, Hassan Z, Nukala S, Somagutta MR, Hamid P. Overview of Risk Factors and Prevention of Capsular Contracture Following Implant-Based Breast Reconstruction and Cosmetic Surgery: A Systematic Review. Cureus. 2020 Sep 9;12(9):e10341. doi: 10.7759/cureus.10341.